4 augustus 2006

Wat is de overeenkomst tussen koningin Beatrix en Geert Wilders? Ze kunnen allebei niet vrij op straat rondlopen zonder intensieve bescherming. Wie zou voorstellen om ze omwille van hun eigen veiligheid dan maar op te sluiten, zou voor gek worden verklaard. Nu er wederom alleenstaande minderjarige asielzoekers zijn verdwenen, klinkt alom de roep om opsluiting.

De afgelopen maanden zijn uit vier asielzoekerscentra elf meisjes en twee jongens verdwenen. Ze komen uit Nigeria en zijn allemaal alleenstaande minderjarige asielzoeker (ama). Het is niet de eerste keer dat er minderjarige asielzoekers verdwijnen. Eerder dit jaar werd bekend dat er 125 Indiase ama's 'kwijt waren' en dat de overheid niet of te traag had gereageerd op deze verontrustende berichten. Nu heeft Justitie wel direct onderzoek ingesteld.

Meer dan bij de Indiase ama's, bestaat bij de Nigeriaanse kinderen de angst dat ze in de prostitutie te terechtkomen of slachtoffer worden van andere vormen van uitbuiting. Soms moeten ze simpelweg het geld terugverdienen dat verschuldigd is aan de man of vrouw die het kind naar Nederland heeft gebracht. Bijvoorbeeld als afwasser in een keuken, maar het komt ook voor dat kinderen gedwongen worden als prostituee te werken.

Kwetsbaar
Ama's vormen een zeer kwetsbare groep kinderen. De scheiding van hun ouders en familie, het afscheid van de vertrouwde omgeving, de vrienden, de school is voor de meesten een traumatische ervaring. Veel ama's hebben zichzelf verkocht zien worden door hun familie, anderen zagen juist hun ouders geld betalen aan de man of vrouw met wie ze op reis moesten. Of ze nu in het krijt staan bij hun familie of bij de mensensmokkelaar, veel ama's gaan gebukt onder schuldgevoel en verantwoordelijkheidsbesef. Vervolgens kunnen ama's in handen van mensenhandelaars vallen, waarmee ze slachtoffer worden van uitbuiting en geweld.

Steeds als er nieuwsberichten zijn over het verdwijnen van ama's, klinkt de roep om opsluiting. Dat is een rigoureuze, maar vooral erg gemakkelijke, maatregel. Ook Defence for Children International en Ecpat vinden dat ama's bovenal beschermd moeten worden tegen elke vorm van uitbuiting, maar zijn er niet van overtuigd dat er voldoende is geïnvesteerd in een beschermingsvariant waarbij ama's hun recht op vrijheid kunnen behouden, zeker nu het om zulke geringe aantallen gaat. In 2005 kwamen er ongeveer 500 ama's naar Nederland.

Kinderen van hun vrijheid beroven, is een maatregel die alleen in het uiterste geval genomen mag worden, en dan voor de kortst mogelijke duur, zo is ook te lezen in het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK). Het opsluiten van kinderen die al zoveel meegemaakt hebben, die juist extra zorg en liefde nodig hebben, die bovenal intensieve aandacht en begeleiding behoeven, is onaanvaardbaar.

Intensieve begeleiding
Defence for Children International en Ecpat vinden het onacceptabel dat de Nederlandse overheid niet in staat is om deze kinderen beter te beschermen. Het zou logisch zijn om ama's direct intensief te begeleiden. Juist vlak nadat ze zijn aangekomen in Nederland bestaat hun wereld en hun realiteit nog louter uit de ervaringen in het land van herkomst en de verhalen die ze onderweg hebben gehoord. Zij zijn dan gemakkelijk te manipuleren. Het is belangrijk om vanaf het eerste uur de ama's voor te lichten over hun rechtspositie en over de kansen die ze lopen om door mensenhandelaars of andere kinderuitbuiters geronseld te worden. Een voogd op afstand, zoals de voogdij-instelling Nidos op het moment tijdens de eerste fase na het asielverzoek biedt, is blijkbaar onvoldoende om deze kinderen de bescherming te geven waar ze recht op hebben en die ze zo hard nodig hebben. Een intensieve begeleiding vereist een man of vrouw die naast het kind staat, die het kind vertrouwt en die onmiddellijk op onderzoek uit gaat naar de achtergronden van het kind om er achter te komen met welke motieven het kind naar Nederland is gekomen en welke gevaren het mogelijk loopt.

De Nederlandse overheid heeft met de ratificatie van het IVRK de plicht op zich genomen om kinderen die asiel hebben aangevraagd bijzondere bescherming te geven. Het zou tegen de geest van het IVRK indruisen als Nederland zich zo gemakkelijk afmaakt van haar taak ama's te beschermen.