29 juni 2011

Op 25 juni 2011 stuurde staatssecretaris Teeven een brief naar de Tweede Kamer over de invoering van het adolescentenstrafrecht. De plannen betekenen een verbetering voor jongeren ouder dan achttien jaar. Voor zestien- en zeventienjarigen is de gewijzigde koers een verslechtering en in strijd met het VN-Kinderrechtenverdrag. Deze groep wordt ernstig gedupeerd en krijgt te maken met hardere straffen, langere termijnen van opsluiting, sancties voor volwassenen en minder jeugdhulpverleners. Defence for Children roept op om het jeugdstrafrecht in tact te laten en het adolescentenstrafrecht in te laten gaan vanaf achttien jaar.

De staatssecretaris breekt met zijn plannen een goed opgebouwd en afgebakend systeem voor jeugdstrafrecht af. Een reden voor de invoering van een harder beleid specifiek voor zestien- en zeventienjarigen geeft de staatssecretaris niet. Als de plannen van de staatssecretaris doorgaan kunnen zestien- en zeventien jarigen in de toekomst langer en vaker worden opgesloten, gelden voor hen ook de sancties uit het gewone strafrecht, ontbreken rechtswaarborgen voor de OM-afdoening en kunnen minderjarigen begeleid worden door de volwassenreclassering. Aandacht voor herstelrecht en bemiddeling in strafzaken is er niet. Hiermee schendt de staatssecretaris het VN-Kinderrechtenverdrag dat zegt dat minderjarigen die verdacht of veroordeeld zijn voor een strafbaar feit alleen als het niet anders kan van hun vrijheid kunnen worden beroofd en dan alleen voor de kortst mogelijke passende duur. In zijn brief gaat de staatssecretaris opnieuw voorbij aan de bepalingen uit het VN-Kinderrechtenverdrag en de aanbevelingen van het VN-Kinderrechtencomité.

Een goede reden voor de ingrijpende wijziging geeft de staatssecretaris niet. Gezien een flinke daling van de jeugdcriminaliteit sinds 2008 en een sterke afname van het aantal minderjarige veroordeelden sinds 2005 kan het voorstel om het adolescentenstrafrecht ook voor zestien- en zeventienjarigen in te gaan voeren niet onderbouwd worden met cijfers. De sterke afname de jeugdcriminaliteit blijkt ondermeer uit politiecijfers die zijn gepubliceerd in het Jaarbericht 2011 van Defence for Children (klilk hier voor het jaarbericht). Verder blijkt uit cijfers van het Openbaar Ministerie dat het aantal minderjarigen dat veroordeeld is tot een pij-maatregel (jeugd TBS) is afgenomen van 302 veroordelingen in het jaar 2005 tot 104 veroordelingen in 2010. Het aantal opgelegde jeugddetenties halveerde bijna van 2.330 in 2005 tot 1.235 opgelegde jeugddetenties in 2010. Als gevolg daarvan werden dit jaar zes justitiële jeugdinrichtingen buiten gebruik gesteld. Er is dus eerder sprake van een afname van het aantal zware delicten dat door minderjarigen wordt gepleegd dan van een toename. Informatie over hoe groot of klein de groep zestien- en zeventienjarigen is die zich schuldig maken en veroordeeld worden voor ernstige misdrijven staat niet in de brief. Hoeveel minderjarigen jaarlijks via het volwassenstrafrecht worden veroordeeld is niet bekend.

Een vereiste uit het VN-Kinderrechtenverdrag is dat iedereen die met minderjarigen werkt voldoende deskundig is. Door volwassenreclassering in te zetten in zaken van zestien- en zeventienjarigen blijft de beschikbare kennis en expertise van de jeugdreclassering voor deze groep onbenut. Nu uit onderzoek van de Inspectie Jeugdzorg blijkt dat het werk van de jeugdreclassering goed wordt uitgevoerd (klik hier voor brief Inspectie Jeugdzorg aan de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie) ontbreken argumenten om deze niet in te zetten in zaken van zestien- en zeventienjarigen.

Een zwak onderdeel in het voorstel voor adolescentenstrafrecht is de ruime bevoegdheid van de officier van justitie tot het toepassen van een OM-afdoening in jeugdzaken. Deze kan zonder tussenkomst van een onafhankelijke rechter zeer vergaande straffen opleggen, waaronder een taakstraf, elektronisch toezicht of een locatieverbod. Garanties voor voldoende rechtswaarborgen en een eerlijk proces waarbij rekening wordt gehouden met de rechten van minderjarigen staan niet in de nieuwe plannen. 

Bij het behandelen van zaken van minderjarigen dient rekening te worden gehouden met de leeftijd en kwetsbaarheid van minderjarigen en staat een pedagogische aanpak voorop. Zij hebben het recht om te leren van hun fouten. Hiervoor is een goed en doordacht beleid nodig. In de nieuwe plannen is hiervan geen sprake. Een harde aanpak van zestien en zeventienjarigen staat voorop waarbij nauwelijks aandacht is voor conflictoplossing, herstelrecht, slachtoffer-dader- of bemiddelingsgesprekken. 

Defence for Children wijst de staatssecretaris op de internationale afspraken en waarschuwt  de staatssecretaris voor een onjuiste toepassing van het Verdrag bij de verdere uitwerking van het adolescentenstrafrecht. Dit kan worden voorkomen door het jeugdstrafrecht in tact te laten en het adolescentenstrafrecht in te laten gaan vanaf achttien jaar.

Klik hier voor de brief van staatssecretaris Teeven.