20 november 2009

Het Kinderrechtenverdrag bestaat vandaag twintig jaar. Dat betekent twintig jaar gelijke rechten én speciale bescherming voor kinderen die waar ook ter wereld migrant, asielzoeker of vluchteling zijn. Of ze nu alleen aankomen of met hun ouders. Of ze nu bescherming zoeken of hun familie.

Op de twintigste verjaardag van het Kinderrechtenverdrag heeft Defence for Children twintig verjaardagswensen voor kinderen in het vreemdelingenrecht in Nederland.

Artikel 2 van het Kinderrechtenverdrag verbiedt discriminatie van kinderen op grond van hun status of die van hun ouders. Alle kinderen in Nederland hebben gelijke rechten. Toch kost het in Nederland op velerlei fronten moeite om migranten en asielzoekerskinderen daadwerkelijk dezelfde rechten te geven als alle andere kinderen in het land.

Artikel 3 van het Kinderrechtenverdrag verplicht de overheid om bij beslissingen die kinderen aangaan het belang van het kind voorop te zetten. In het vreemdelingenrecht wordt echter vaak naar ouders gekeken en weinig of niet naar kinderen. Kinderen lijken een juridisch aanhangsel van hun ouders in plaats van drager van zelfstandige rechten en belangen, zoals het Kinderrechtenverdrag voorschrijft.

Artikel 6, lid 2 van het Kinderrechtenverdrag draagt de overheid op om de ontwikkeling van het kind te waarborgen. Dat betekent dat kinderen die in Nederland zijn geworteld door hun verblijf soms niet meer zijn uit te zetten omdat dit hun ontwikkeling te zeer schaadt. In de Vreemdelingenwet zou een grond moet komen die rekening houdt met de worteling van kinderen.

Artikel 7 van het Kinderrechtenverdrag geeft kinderen een nationaliteit en bestrijdt staatloosheid. In Nederland zijn echter veel kinderen die zonder nationaliteit door het leven gaan. Bijvoorbeeld omdat hun ouders als Roma nergens zijn geregistreerd. Of omdat het land van herkomst van de ouders de nationaliteit van kinderen die in Nederland zijn geboren niet erkent. Er moet een regeling komen voor kinderen met een 'onbekende' nationaliteit.

Artikel 9 en 10 van het Kinderrechtenverdrag bepalen dat kinderen niet gescheiden mogen zijn van hun ouders, behalve in uitzonderlijke gevallen als het in het belang van het kind is. Dat betekent dat ouders en kinderen bij elkaar horen te wonen. In 2008 werd echter 2830 keer een verzoek geweigerd van kind om bij zijn ouder in Nederland te wonen, terwijl of de ouder of het kind een permanent verblijfsrecht in Nederland had. Er moet een speciale kinderparagraaf in het gezinsmigratiebeleid komen.

Artikel 12 van het Kinderrechtenverdrag geeft kinderen het recht om hun mening te geven over alle zaken die hen aangaan. Het vreemdelingenbeleid in Nederland komt echter tot stand zonder dat kinderen daarover mee kunnen praten. Betrek kinderen bij het vaststellen van vreemdelingenbeleid en bijvoorbeeld bij de organisatie en inrichting van de opvang.

Artikel 16 van het Kinderrechtenverdrag beschermt de privacy van kinderen. Kinderen in asielzoekerscentra moeten vaak met hun ouders in dezelfde kamer slapen, hebben geen ruimte om zich terug te trekken of hun huiswerk te maken. Asielzoekerscentra moeten met meer respect voor de privacy van kinderen ingericht worden.

Artikel 17 van het Kinderrechtenverdrag waarborgt het recht op informatie. De informatie die asielzoekers krijgen, is geschreven voor volwassenen. Kinderen krijgen onvoldoende informatie over hun rechten, het vreemdelingenrecht,  en over alle mensen en instanties met wie zij te maken krijgen. Maak van elke folder ook een kindvriendelijke versie.

Artikel 18 van het Kinderrechtenverdrag regelt dat de overheid ouders ondersteunt in hun opvoedingstaak. Toch duurt het voor kinderen en hun ouders in asielzoekerscentra vaak langer voordat zij goede jeugdzorg krijgen dan voor andere kinderen en ouders terwijl zij dat zeker niet minder vaak nodig hebben. Centra voor Jeugd en Gezin horen ook in asielzoekerscentra.

Artikel 22 van het Kinderrechtenverdrag draagt de overheid op om kinderen die asielzoeker of vluchteling zijn extra te beschermen.  Ook alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Zij krijgen in Nederland echter niet hetzelfde niveau van bescherming als andere kinderen die om welke reden dan ook de zorg van hun ouders moeten missen. Minister Rouvoet zou zich ook voor deze kinderen verantwoordelijk moeten tonen.

Artikel 20 van het Kinderrechtenverdrag geeft extra bescherming voor kinderen die blijvend of tijdelijk niet bij hun ouders kunnen wonen. Artikel 22 van het Kinderrechtenverdrag benadrukt dat als de ouders van asielzoekerskinderen onvindbaar zijn, het kind op dezelfde manier beschermd moet worden als andere kinderen die niet bij hun ouders kunnen wonen. In Nederland worden alleenstaande minderjarige kinderen echter soms opgesloten in plaats van geholpen binnen het reguliere systeem van kinderbescherming. Betrek de Raad voor de Kinderbescherming bij de zorg voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen.

Artikel 23 geeft kinderen met een handicap recht op extra bescherming. Soms blijkt het echter lastig te zijn voor 'illegale' gehandicapte kinderen om dezelfde zorg te krijgen als andere gehandicapte kinderen in Nederland. Alle regelingen voor gehandicapte kinderen moeten ook toegankelijk zijn voor 'illegale' kinderen.

Artikel 24 bepaalt dat geen enkel kind het recht op gezondheidszorg onthouden mag worden. Er is in Nederland  voor 'illegalen' een speciale regeling om de kosten voor gezondheidszorg te betalen als ze dat zelf niet kunnen. Toch is het voor 'illegale' kinderen vaak moeilijk om bijvoorbeeld een ziekenhuis binnen te komen omdat ze zich niet kunnen identificeren of omdat de baliemedewerkers niet op de hoogte zijn van de speciale regels. Zorg dat alle gezondheidszorg toegankelijk is voor 'illegale' kinderen.

Artikel 25 van het Kinderrechtenverdrag bepaalt dat overheid regelmatig na moet gaan of uithuisplaatsing nog nodig is voor de bescherming of behandeling van het kind. In Nederland komt het voor dat kinderen van 'illegale' ouders uit huis worden geplaatst omdat deze ouders niet kunnen voorzien in de basale levensbehoeften van het kind. In plaats van het kind bij de ouders weg te halen zou de overheid ouders moeten helpen om te voorzien in deze levensbehoeften.

Artikel 27 van het Kinderrechtenverdrag regelt dat de overheid ouders bijstaat om hun kinderen van een adequate levensstandaard te voorzien, waaronder in ieder geval onderdak, kleding en eten wordt begrepen. Voor 'illegale' gezinnen is er echter geen opvang en ook geen toegang tot de bijstand waar ouders zelf onderdak mee zouden kunnen betalen. Zorg dat 'illegale' kinderen samen met hun gezinnen onderdak hebben.

Artikel 28 van het Kinderrechtenverdrag geeft elk kind recht op onderwijs. In Nederland gaan 'illegale' kinderen doorgaans wel naar school en de overheid geeft deze scholen ook een vergoeding voor de onderwijskosten van deze kinderen. Omdat 'illegale' kinderen geen stage mogen lopen, kunnen ze echter hun beroepsopleiding vaak niet afmaken. Stage hoort bij het recht op onderwijs. Daarom zouden 'illegale' kinderen een onderwijsvergunning moeten krijgen waarmee ze ook stage kunnen lopen.

Artikel 29 van het Kinderrechtenverdrag bepaalt dat kinderen onderwijs moeten krijgen over hun rechten. De Nederlandse overheid weigert echter vooralsnog om kinderrechteneducatie in het onderwijscurriculum op te nemen. Juist voor kwetsbare kinderen zoals 'illegale' kinderen is dat extra ernstig. Zij zouden beter op de hoogte moeten zijn van hun rechten en het onderwijs is daar de meest geëigende plaats voor.

Artikel 34 en 36 van het Kinderrechtenverdrag verplichten de overheid om kinderen te beschermen tegen alle vormen van mensenhandel en uitbuiting. Asielzoekerskinderen en 'illegale' kinderen zijn extra kwetsbaar voor uitbuiting. Iedereen die met deze kinderen werkt, zou opgeleid moeten worden om tekenen van uitbuiting te herkennen en slachtoffers daarvan beter te begeleiden.

Artikel 37 van het Kinderrechtenverdrag bepaalt dat de vrijheidsbeneming van kinderen alleen mag worden gebruikt als uiterste maatregel. Voor kinderen moeten er andere oplossingen voorhanden zijn. In 2008 werden echter 160 alleenstaande kinderen in vreemdelingenbewaring geplaatst. Dat schendt hun rechten, beschadigt hun gezondheid en bevordert de hiermee beoogde terugkeer niet. Plaats geen kinderen in vreemdelingenbewaring.

Artikel 40 van het Kinderrechtenverdrag stelt het jeugdstrafrecht een pedagogische doelstelling moet hebben. Het strenge uitzettingsbeleid voor 'criminele' vreemdelingen maakt echter geen onderscheid tussen minderjarigen en volwassenen. Zet minderjarige vreemdelingen niet uit op grond van strafbare feiten maar geef ze dezelfde pedagogische behandeling als andere kinderen in het jeugdstrafrecht.

Carla van Os
Jurist kinderrechten & migratie bij Defence for Children